Ο Προληπτικός έλεγχος των δημοσίων συμβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Η καθιέρωση προληπτικού ελέγχου των δηµοσίων συµβάσεων από το Σύνταγµα που διενεργείται από το Ελεγκτικό Συνέδριο που επιτάσσεται να λαµβάνει χώρα πριν από τη ανάληψη της οικείας συµβατικής υποχρέωσης, συνιστά ουσιώδη τύπο της διαδικασίας σύναψης της σύµβασης µε ποινή την ακυρότητα αυτής και αναδεικνύει την πρόθεση της πολιτείας για την καθιέρωση της διαφάνειας στη διαδικασία ανάδειξης των αντισυµβαλλόµενων του δηµοσίου και των δηµοσίων νοµικών προσώπων για την εκτέλεση έργων, προµηθειών και παροχή υπηρεσιών, στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο.¹

Η άσκηση εκ µέρους του Ελεγκτικού Συνεδρίου της νοµιµότητας των ως άνω συµβάσεων, υπαγορεύτηκε από την ανάγκη να υπάρχει αποτελεσµατική προστασία του δηµοσίου χρήµατος και εµπέδωση κλίµατος εµπιστοσύνης ανάµεσα στους αντισυµβαλλόµενους και στους πολίτες.²

Στη δεκαετία του 1990 µε το ν. 2145/1993³ εµφανίζεται δειλά ο έλεγχος νοµιµότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο των δηµοσίων συµβάσεων µεγάλου οικονοµικού ενδιαφέροντος, για εκτέλεση έργων ή προµηθειών προ της υπογραφής τους. Η ελεγκτική αυτή διαδικασία είχε ως αντικείµενο τη νοµιµότητα του σχέδιου των δηµοσίων συµβάσεων που υπήχθησαν στον έλεγχο αυτό, καθώς και της διοικητικής διαδικασίας που είχε προηγηθεί του σχεδίου σύµβασης. Η αρχική αυτή ρύθµιση ήταν άτολµη, γιατί η κίνηση της διαδικασίας έλεγχου εξαρτιόταν αποκλειστικά από τη διάθεση του αρµοδίου Υπουργού, στην πρωτοβουλία του οποίου ανήκε η σχετική πρόταση ελέγχου.⁴

Στην αναθεωρηµένη διάταξη του αρ. 98 παρ. 1 περ. β’ του Σ., προβλέπεται ο προληπτικός έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο των συµβάσεων µεγάλης οικονοµικής αξίας, στις οποίες αντισυµβαλλόµενος είναι το δηµόσιο ή άλλο νοµικό πρόσωπο που εξοµοιώνεται µε αυτό.⁵

Σύµφωνα µε τη γνωστή απόφαση του ΑΕΔ 20/2005 ο προληπτικός έλεγχος εκ µέρους του Ελεγκτικού Συνεδρίου που θεσπίζεται µε τις διατάξεις του αρ. 98 παρ. 1του Σ. αναφορικά µε µεγάλης αξίας συµβάσεις προµηθειών, δηµοσίων έργων και υπηρεσιών που συνάπτουν το Δηµόσιο και οι φορείς του ευρύτερου δηµοσίου τοµέα, δεν αποτελεί άσκηση δηµόσιας εξουσίας, το δε Ελεγκτικό Συνέδριο, στην περίπτωση αυτή, ούτε ενεργεί ως δικαστήριο, ούτε διεξάγει δίκη, ούτε επιλύει διαφορές, η δε εκδιδόµενη από αυτό πράξη δεν είναι δικαστική. ^{6 & 7}

Η εξειδίκευση της έννοιας «σύµβαση µεγάλης οικονοµικής αξίας» εναπόκειται στο νοµοθέτη, ο οποίος θα ορίσει και το χρηµατικό όριο προς τούτο, και σε περίπτωση παράλειψης αυτού να προβεί στον εν λόγω προσδιορισµό, η ανωτέρω συνταγµατική διάταξη πρέπει να τύχει άµεσης εφαρµογής από τη διοίκηση. ⁸ Η εξειδίκευση αυτή έγινε µε τον ν. 4129/2013 (αρ. 35-36).⁹

Το Ελεγκτικό Συνέδριο προβαίνει στην έρευνα της νοµιµότητας των επί µέρους φάσεων της σύνθετης διοικητικής διαδικασίας που προηγείται της σύναψης της δηµόσιας σύµβασης, την οποία πρέπει να έχει ολοκληρώσει, εντός προθεσµίας τριάντα ηµερών από τη διαβίβαση στο οικείο Κλιµάκιο του σχετικού φακέλου.¹⁰

Ως προς το περιεχόµενο του ελέγχου, αυτό δεν αναφέρεται στη σκοπιµότητα της σύναψης της σύµβασης ή των κατ’ ιδίαν ενεργειών της διοίκησης, ούτε στην ορθότητα των συναφών τεχνικών κρίσεων των οργάνων της, αλλά αποκλειστικά στη δηµοσιονοµική νοµιµότητα των φάσεων κατάρτισης της σύµβασης και του σχεδίου αυτής.¹¹

Εποµένως, ο έλεγχος που ασκείται εν προκειµένω από το Ελεγκτικό Συνέδριο, έχει τα χαρακτηριστικά εξωτερικού έλεγχου διοικητικής φύσης, είναι πλήρης, καθολικός, αυτεπάγγελτος και έχει τα χαρακτηριστικά ελέγχου νοµιµότητας µε στοιχεία ουσιαστικής κρίσης, στο µέτρο που, αποβλέποντας στη διαπίστωση τυχόν ουσιωδών νοµικών πληµµελειών στις πράξεις της διαδικασίας που προηγείται της σύναψης της οικείας σύµβασης, εκτείνεται στο σύνολο των υπαγωγών συλλογισµών της αναθέτουσας αρχής, µε εξαίρεση τα τεχνικής φύσης ζητήµατα.¹²

Ως ουσιώδεις νοµικές πληµµέλειες θεωρούνται εκείνες που αφορούν τη νόθευση του ελεύθερου και υγιούς ανταγωνισµού, τη διαφάνεια των διαδικασιών και εν γένει την προσβολή εννόµων αγαθών, τα οποία συνθέτουν την έννοια του δηµοσίου συµφέροντος.¹³

Δεδοµένου πως χαρακτηριστικός νέος κάνονας του ν. 4412/2016 είναι το νέο κριτήριο ανάθεσης µε βάση την αρχή της «πλέον συµφέρουσας από οικονοµική άποψη προσφοράς», η οποία έχει ως στόχο να εξασφαλίσει την καλύτερη αξιοποίηση των χρηµάτων (και όχι την χαµηλότερη τιµή) που διαθέτει η εκάστοτε Αναθέτουσα Αρχή, η ως άνω ελεγκτική διαδικασία στα χέρια των Δηµοσιονοµικών Δικαστών πρέπει, να συνιστά «µια αποτελεσµατική µέθοδο ρύθµισης της Αγοράς », εναρµονίζοντας τη νοµική µε την οικονοµική επιστήµη, αφού πρέπει να ανιχνεύονται στα πλαίσια του ελέγχου αυτού οι οικονοµικές συνέπειες που θα είχε η ερµηνεία και εφαρµογή των οικείων διατάξεων προς τη µια ή προς την άλλη κατεύθυνση.¹⁴

Είναι σηµαντικό να αναφέρουµε πως σύµφωνα µε το ν. 4412/2016 επιχειρήθηκε η ρύθµιση µε ένα νοµοθέτηµα και του προσυµβατικού στάδιου και του σταδίου εκτέλεσης όλων των ειδών των δηµοσίων συµβάσεων. Έτσι, ο ως άνω νόµος, περιέλαβε κοινές ρυθµίσεις για τον τρόπο και τον χρόνο κατάρτισης όλων των δηµοσίων συµβάσεων στο αρ. 105. Η διάταξη λοιπόν της παρ. 3 του αρ. 105 υιοθετεί την ίδια ακριβώς τυπική λύση µε τις κατ’ ιδίαν διατάξεις των προγενέστερων νόµων, προβλέποντας ότι τα έννοµα αποτελέσµατα της απόφασης κατακύρωσης του διαγωνισµού επέρχονται, εφόσον και όταν συντρέξουν σωρευτικά τρεις προϋποθέσεις, εκ των οποίων η κοινοποίηση της απόφασης κατακύρωσης στον ανάδοχο και η ολοκλήρωση του «προσυµβατικού» ελέγχου από το Ελεγκτικό Συνέδριο.¹⁵

Από το σύνολο των ως άνω ρυθµίσεων συνάγεται ότι σε όλες τις δηµόσιες συµβάσεις ισχύει, χωρίς καµία εξαίρεση, ο κανόνας ότι ο συµβατικός δεσµός συνάπτεται µε την κοινοποίηση στον ανάδοχο της κατακυρωτικής απόφασης της αναθέτουσας αρχής, µε τη συγκεκριµένη δήλωση βουλήσεως να θεωρείται απευθυντέα. Έτσι ο ν. 4412/2016 ορίζει ότι η αναθέτουσα αρχή, πριν αποσταλεί ο φάκελος του διαγωνισµού για έλεγχο, κοινοποιεί την απόφαση κατακύρωσης σε κάθε προσφέροντα εκτός από τον προσωρινό ανάδοχο, ώστε να µην καταρτισθεί η σύµβαση, προτού ολοκληρωθεί η διαδικασία ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Θα ήταν όµως προτιµότερο να προβλέπει ο νόµος την κοινοποίηση, όχι της ίδιας της πράξης κατακύρωσης, αλλά σχεδίου της απόφασης αυτής σε όλους τους υποψηφίους αναδόχους και στον προσωρινό ανάδοχο.¹⁶

Δεν υπάρχει καµία αµφιβολία ότι, η προαναφερόµενη ελεγκτική αρµοδιότητα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, βαίνουσα παράλληλα µε τον έλεγχο της νοµιµότητας των διαφόρων σταδίων που διανύει η σύναψη της δηµόσιας σύµβασης από το Συµβούλιο της Επικρατείας και τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, συντελεί τα µέγιστα στη διαφύλαξη της χρηστής διαχείρισης του κρατικού πλούτου και κατ’ ακολουθία του δηµοσίου συµφέροντος, δοθέντος ότι µε την αυστηρά εκλογικευµένη και τυπική προληπτική επέµβασή του, που είναι προικισµένη και µε το συνταγµατικό κύρος του ανωτάτου δηµοσιονοµικού δικαστηρίου της χώρας, περιορίζονται κατά πολύ οι πιθανότητες διαφθοράς ή παρανοµίας.^{17 & 18}

¹ βλ. Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Nοµολογιακή αντιµετώπιση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά την άσκηση του ελέγχου νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1160 και επ., αναφορικά µε τη συµβολή του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην οικονοµική ανάπτυξη και την καταπολέµηση της διαφθοράς βλ. Γεώργιος Σταύρος ΚΟΥΡΤΗΣ, «Η συµβολή του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην οικονοµική ανάπτυξη και την καταπολέµηση της διαφθοράς», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 3-4, Μάρτιος Απρίλιος, 2016, σελ. 225 και επ., για τον συσχετισµό του προληπτικού έλεγχου και της τήρησης του ανταγωνισµού βλ. Άννα ΛΙΓΩΜΕΝΟΥ, «Πτυχές της νοµολογίας του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε θέµατα ελεύθερου ανταγωνισµού επί δηµοσίων συµβάσεων», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 3, Μάρτιος - Απρίλιος 2015, σελ. 193 και επ., κατά τον Δηµήτριο ΡΑΙΚΟ, ο προληπτικός έλεγχος νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων περιγράφεται ως προληπτικό µέτρο διαφάνειας, βλ. Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δηµόσια διοίκηση και διαφθορά, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 491 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 543

² βλ. Ιωάννης ΚΑΡΑΒΟΚΥΡΗΣ, «Ο προσυµβατικός έλεγχος νοµιµότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1149 και επ., βλ. επίσης Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Nοµολογιακή αντιµετώπιση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά την άσκηση του ελέγχου νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1160 και επ., βλ. επίσης Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018 (αναφέρεται µόνο στην ορθολογική χρήση του δηµοσίου χρήµατος)

³ ν. 2145/1993, Ρύθµιση θεµάτων εκτέλεσης ποινών, επιταχύνσεως και εκσυχρονισµού των διαδικασιών απονοµής της Δικαιοσύνης και άλλων θεµάτων, ΦΕΚ Α’ 88, 28.05.1993

⁴ βλ. Ιωάννης ΚΑΡΑΒΟΚΥΡΗΣ, «Ο προσυµβατικός έλεγχος νοµιµότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1149 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δηµόσια διοίκηση και διαφθορά, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 493, σχετικά µε τον προβληµατισµό της ενδεχόµενης αναθεώρησης του αρ. 98 του Σ. βλ. Χρήστος ΔΕΤΣΑΡΙΔΗΣ, «Ο έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο των δηµοσίων συµβάσεων - Είναι αναγκαία η αναθεώρηση του αρ. 98 του Σ.;» in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 6, Ιούνιος 2014, σελ. 489 και επ.

⁵ βλ. Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Nοµολογιακή αντιµετώπιση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά την άσκηση του ελέγχου νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1160 και επ., βλ. επίσης Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Ο προληπτικός έλεγχος της νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο υπό το φως της νοµολογίας του» in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 12, Δεκέµβριος 2013, σελ. 1050 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 543, βλ. επίσης Νικολέτα ΡΕΝΕΣΗ, «Ο έλεγχος των συµβάσεων µεγάλης οικονοµικής αξίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο ως συνταγµατική εγγύηση αντιδιαφθοράς», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 6, Ιούνιος 2016, σελ. 531 και επ.

⁶ βλ. Πάνος ΛΑΖΑΡΑΤΟΣ, «Η έκταση του ελέγχου νοµιµότητας µεγάλων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο» (γνωµοδότηση), in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1154 και επ.

⁷ Η ελεγκτική πράξη του Κλιµακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν είναι δικαστική απόφαση, αλλά δικαστική πράξη, η οποία παρόλο που δεν αναπτύσσει δεδικασµένο ή τεκµήριο νοµιµότητας είναι απόλυτα δεσµευτική, όσο ισχύει, για τους συµβαλλόµενους και όσους η σύµβαση µπορεί να αφορά, όπως το προσδιορίζει ο Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 550, βλ. επίσης Νικολέτα ΡΕΝΕΣΗ, «Ο έλεγχος των συµβάσεων µεγάλης οικονοµικής αξίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο ως συνταγµατική εγγύηση αντιδιαφθοράς», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 6, Ιούνιος 2016, σελ. 531 και επ.

⁸ βλ. Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Ο προληπτικός έλεγχος της νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο υπό το φως της νοµολογίας του» in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 12, Δεκέµβριος 2013, σελ. 1050 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 544

⁹ ν. 4129/2013, Κύρωση του Κώδικα Νόµων για το Ελεγκτικό Συνέδριο, ΦΕΚ Α’ 52, 28.02.2013

¹⁰ βλ. Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 548

¹¹ βλ. Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Nοµολογιακή αντιµετώπιση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά την άσκηση του ελέγχου νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1160 και επ., βλ. επίσης Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018, βλ. επίσης Πάνος ΛΑΖΑΡΑΤΟΣ, «Η έκταση του ελέγχου νοµιµότητας µεγάλων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο» (γνωµοδότηση), in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1154 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δηµόσια διοίκηση και διαφθορά, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 496, βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 548-549, βλ. επίσης Νικολέτα ΡΕΝΕΣΗ, «Ο έλεγχος των συµβάσεων µεγάλης οικονοµικής αξίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο ως συνταγµατική εγγύηση αντιδιαφθοράς», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 6, Ιούνιος 2016, σελ. 531 και επ.

¹² βλ. ΕλΣυν Τµ. VI 89/2008, 473/2011, βλ. επίσης Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, Ο προληπτικός έλεγχος της νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο υπό το φως της νοµολογίας του » in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 12, Δεκέµβριος 2013, σελ. 1050 και επ., βλ. επίσης Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018, βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δηµόσια διοίκηση και διαφθορά, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 496, βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 559, καθώς και Νικολέτα ΡΕΝΕΣΗ, «Ο έλεγχος των συµβάσεων µεγάλης οικονοµικής αξίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο ως συνταγµατική εγγύηση αντιδιαφθοράς», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 6, Ιούνιος 2016, σελ. 531 και επ.

¹³ βλ. Ιωάννης ΚΑΡΑΒΟΚΥΡΗΣ, «Ο προσυµβατικός έλεγχος νοµιµότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1149 και επ., βλ. επίσης Ευάγγελος ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, «Nοµολογιακή αντιµετώπιση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά την άσκηση του ελέγχου νοµιµότητας των δηµοσίων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1160 και επ., βλ. επίσης Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018, βλ. επίσης Πάνος ΛΑΖΑΡΑΤΟΣ, «Η έκταση του ελέγχου νοµιµότητας µεγάλων συµβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο» (γνωµοδότηση), in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 10-11, Οκτώβριος - Νοέµβριος 2008, σελ. 1154 και επ., βλ. επίσης Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δίκαιο δηµοσίων συµβάσεων, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 549

¹⁴ βλ. Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018

¹⁵ βλ. Αναστάσιος ΤΣΙΡΩΝΑΣ, «Ο χρόνος κατάρτισης της δηµόσιας σύµβασης κατά το ν. 4412/2016 και ο προσυµβατικός έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018, σελ. 130 και επ.

¹⁶ βλ. Αναστάσιος ΤΣΙΡΩΝΑΣ, «Ο χρόνος κατάρτισης της δηµόσιας σύµβασης κατά το ν. 4412/2016 και ο προσυµβατικός έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018, σελ. 130 και επ.

¹⁷ βλ. Δηµήτριος ΡΑΙΚΟΣ, Δηµόσια διοίκηση και διαφθορά, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 83-84

¹⁸ Αξίζει να αναφέρουµε, όπως το προσδιορίζει η Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ πως «οι δηµοσιονοµικοί δικαστές αντιλαµβανόµενοι τη θεµελιώδη σηµασία της συνταγµατικής κατοχύρωσης του προληπτικού ελέγχου νοµιµότητας των συµβάσεων ως µια εγγύηση για τη εκταµίευση δηµοσίου χρήµατος στο τοµέα των συµβάσεων, «στην άγρυπνη εποπτεία του οποίου έχουν ταχθεί», µε τη µέθοδο της διασταλτικής ερµηνείας της κατηγορίας των συµβάσεων προµηθειών υπήγαγαν στον έλεγχο αυτό τις συµβάσεις αγοράς ακινήτων, χωρίς να αναµένουν, όπως παγίως µέχρι τώρα γινόταν δεκτό, την έκδοση του αντίστοιχου εκτελεστικού νόµου, ο οποίος απλά θα οριοθετούσε την άσκηση της αρµοδιότητας τους στο τοµέα αυτό. (Ευαγγελία Ελισάβετ ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΝΗ (επιµέλεια), «Ο προσυµβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου - Φύση, έκταση, διαδικασία - Οι νέες ρυθµίσεις των ν.4412/2016 και 4413/2016», in Θεωρία και Πράξη Διοικητικού Δικαίου, εκδόσεις Νοµική βιβλιοθήκη, ενότητα αφιέρωµα, εισαγωγικό σηµείωµα, Τεύχος 2, Φεβρουάριος 2018)